दिल्ली हायकोर्टाने दिला अमिताभ बच्चन यांच्या व्यक्तिमत्त्वाच्या हक्कांचे उल्लंघन रोखण्याचा सर्वज्ञ आदेश 

बॉलीवूडचे ज्येष्ठ अभिनेते अमिताभ बच्चन यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे आणि प्रसिद्धीच्या अधिकारांचे उल्लंघन करण्यापासून मोठ्या प्रमाणावर लोकांना मनाई करणारा अंतरिम आदेश दिल्ली उच्च न्यायालयाने शुक्रवारी, 25 नोव्हेंबर २०२२ रोजी जारी केला.

न्यायमूर्ती नवीन चावला यांनी सांगितले की, “वादी हे एक प्रसिद्ध व्यक्तिमत्व आहे आणि विविध जाहिरातींमध्येही त्याचे प्रतिनिधित्व केले जाते यावर गांभीर्याने वाद होऊ शकत नाही. प्रतिवादी त्याच्या सेलिब्रेटी स्टेटसचा वापर करून त्याच्या परवानगीशिवाय किंवा अधिकृततेशिवाय स्वतःच्या वस्तू आणि सेवांचा प्रचार करत असल्यामुळे वादीला त्रास होतो. वादीचा विचार केल्यावर, मला असे वाटते की प्रथमदर्शनी केस तयार केली गेली आहे आणि सोयीचा समतोल देखील त्याच्या बाजूने आहे.”.

न्यायाधीशांनी असेही नमूद केले की जर हा आदेश मंजूर केला गेला नाही तर मिस्टर अमिताभ बच्चन यांचे कधीही भरून न येणारे नुकसान आणि हानी होईल आणि त्यांच्या (प्रतिवादी) काही क्रियाकलापांमुळे त्यांची (वादी) बदनामी देखील होऊ शकते.

बच्चन यांनी त्यांचे नाव, प्रतिमा, आवाज किंवा त्यांच्या संमतीशिवाय वापरल्या गेलेल्या कोणत्याही वैशिष्ट्यांचे संरक्षण करण्यासाठी सर्वांगीण आदेशासाठी उच्च न्यायालयात याचिका केली होती.खटल्यानुसार, ज्येष्ठ अभिनेत्याने आयोजित केलेल्या कौन बनेगा करोडपती (KBC-Kaun Banega Crorepati) या शोशी बेकायदेशीरपणे संबंध जोडून लॉटरी काढण्यासाठी मोबाईल ॲपप्लिकेशन डेव्हलपर बच्चन यांचे नाव, प्रतिमा आणि आवाज वापरत होते.

बच्चन यांनी पुस्तक प्रकाशक, टी-शर्ट विक्रेते आणि इतर व्यवसायांवरही मनाई आदेश मागितला आहे.बच्चन यांनी नमूद केले आहे की त्यांचे व्यक्तिमत्व, नाव, आवाज, प्रतिमा, समानता आणि विशिष्ट ओळखण्यायोग्य आणि त्यांच्याशी संबंधित असलेल्या इतर वैशिष्ट्यांचे व्यावसायिक वापर करण्यावर त्यांचे एकट्याचे नियंत्रण आहे आणि इतर कोणीही त्यांच्या संमतीशिवाय किंवा अधिकृततेशिवाय असे करू शकत नाही.

हा खटला अमिताभ बच्चन यांच्या वतीने आनंद आणि नाईक यांनी दाखल केला होता. ज्येष्ठ वकील हरीश साळवे यांच्यासह वकिल अमित नाईक, प्रवीण आनंद आणि मधु गडोदिया यांनी बच्चन यांची बाजू मांडली.असा युक्तिवाद केला आहे की बच्चन यांनी अनेक वर्षांपासून स्वत:चा एक ब्रँड तयार केला आहे, ज्यामध्ये लोकांचा 'विश्वास' आणि 'गुणवत्ता' त्याच्याशी आणि त्याने मान्यता दिलेल्या प्रत्येक ब्रँडशी जोडला आहे.

तथापि, न्यायालयाला सांगण्यात आले की प्रतिवादी लोकांमध्ये लोकप्रियता मिळविण्यासाठी आणि लोकांच्या सदस्यांना असे मोबाईल ॲप्स डाउनलोड करण्यास प्रवृत्त करण्यासाठी बच्चन यांच्या छायाचित्रांचा आणि/किंवा इतर वैशिष्ट्यांचा गैरवापर करून वेबसाइट्स आणि मोबाइल ॲप्स चालवत आहेत.

दाव्यात म्हटले आहे की, प्रतिवादी क्र. 2 (एक राणा प्रताप) WhatsApp द्वारे प्रसारित होणारे संदेश आढळले, ज्यामध्ये कौन बनेगा करोडपती (KBC-Kaun Banega Crorepati) लॉटरीबद्दल उल्लंघन करणाऱ्या मजकुरासह बॉलीवूड अभिनेत्याची छायाचित्रे बेकायदेशीरपणे चिकटविण्यात आली होती. अशा उल्लंघनाचे आणखी एक उदाहरण म्हणजे प्रतिवादी क्र. 3 जो प्रकाशक होता. सूटमध्ये म्हटले आहे की, मनोज पब्लिकेशन्स विविध ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्मवर सामान्य ज्ञान प्रश्नमंजुषा पुस्तकात व्यावसायिकरित्या व्यवहार करत आहे, ज्यांना बच्चन यांनी होस्ट केलेल्या कौन बनेगा करोडपती या टेलिव्हिजन क्विझ शोमध्ये भाग घ्यायचा आहे. प्रतिवादी क्र. 4 हा शर्ट विक्रेता होता ज्याने टी-शर्ट्सचा व्यवहार आपल्या वेबसाइटद्वारे केला होता. टी-शर्टवर ठळकपणे अमिताभ बच्चन यांची छायाचित्रे आहेत.

अमिताभ बच्चन यांनी त्यांच्या प्रतिमेच्या अधिकारांचे उल्लंघन किंवा उल्लंघन करणाऱ्यांविरुद्ध जॉन डो ऑर्डरच्या स्वरूपात सर्वांगीण आदेश मागितला.

या खटल्यात दूरसंचार विभाग आणि केंद्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाला इंटरनेट सेवा प्रदात्यांनी बच्चन यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे आणि प्रसिद्धीच्या अधिकारांचे बेकायदेशीरपणे उल्लंघन करणार्‍या लिंक्स आणि वेबसाइट्सची यादी काढून टाकावी अशी विनंती केली. या खटल्यात दूरसंचार सेवा प्रदात्यांना व्हॉट्सॲपसारख्या मेसेजिंग ॲप्सवर संदेश प्रसारित करण्यासाठी प्रतिवादींनी वापरल्या जाणार्‍या सर्व फोन नंबरवर प्रवेश अवरोधित करण्याचा आदेश देण्याची मागणी केली होती, ज्यामुळे बच्चनजींच्या अधिकारांचे उल्लंघन होते.चार प्रतिवादींना amitabhbachchan.com आणि amitabhbachchan.in या डोमेन नावांमध्ये कोणतेही तृतीय-पक्ष अधिकार हस्तांतरित करण्यापासून, वेगळे करण्यापासून किंवा निर्माण करण्यापासून प्रतिबंधित करण्याच्या आदेशाची विनंती त्यांनी केली.

युक्तिवादात त्यांनी सांगितले,“ऑल इंडिया सिम कार्ड व्हॉट्सॲप लकी ड्रॉ. लकी ड्रॉ धारकांची नावे - अमिताभ बच्चन आणि मुकेश अंबानी," बच्चन यांचे नाव वापरत असलेल्या जाहिरातींपैकी एका जाहिरातीचा हवाला देऊन त्यांनी कोर्टाला माहिती दिली. लॉटरीच्या अशा जाहिरातींमध्ये घोटाळा होत असल्याच्या तक्रारी आल्या होत्या, असेही ते म्हणाले. आणखी एक उदाहरण देऊन, साळवे यांनी न्यायालयाच्या निदर्शनास आणून दिले की लोक टी-शर्ट बनवत आहेत आणि त्यावर बच्चनचा चेहरा लावत आहेत, ते त्याचे पोस्टर विकत आहेत, आणि कोणीतरी जाऊन amitabhbachchan.com व  amitabhbachchan.in या डोमेन नावाची नोंदणी ही केली आहे.

शेवटी, या दिग्गज अभिनेत्याने विनंती केली आहे की, दूरसंचार सेवा प्रदात्यांना प्रतिवादींनी WhatsApp सारख्या मेसेजिंग ॲप्सवर संदेश प्रसारित करण्यासाठी वापरल्या जाणार्‍या सर्व फोन नंबरवर प्रवेश अवरोधित करण्याचे निर्देश देणारा न्यायालयाचा आदेश जारी करावा, जे बौद्धिक संपदा हक्कांचे (intellectual property rights) उल्लंघन करते.न्यायालयाच्या आदेशानंतर, अधिवक्ता अमित नाईक यांनी नमूद केले की हा एक ऐतिहासिक निर्णय आहे.कोणत्याही व्यक्तीला श्री अमिताभ बच्चन यांचे नाव, प्रतिमा, आवाज आणि इतर व्यक्तिमत्त्व गुणधर्म त्यांच्या संमतीशिवाय आणि अधिकृततेशिवाय, भौतिक किंवा डिजिटल कोणत्याही प्रकारे वापरण्यास मनाई करेल. "भारतीय न्यायशास्त्र शेवटी विकसित होईल आणि व्यक्तिमत्व अधिकारांवर विकसित होईल, आणि श्री अमिताभ बच्चन हे ट्रेंड सेट करण्यासाठी योग्य व्यक्तिमत्व आहेत," हे त्यांनी स्पष्ट केले. ते पुढे म्हणाले, "आम्हाला आनंद झाला की दिल्ली उच्च न्यायालयाने हा ऐतिहासिक निकाल दिला आहे आणि या ट्रेंडसेटिंग आदेशाबद्दल मी श्री साळवे आणि श्री प्रवीण आनंद यांचा आभारी आहे जे आपल्या देशातील प्रतिभांना त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाच्या अधिकारांचे(personality rights) संरक्षण करण्यास मदत करेल."